Over Vedanta en troost
Hoi lieve Zus,
Voor ik direct antwoord geef op je vragen. Eerst even algemeen: het uitgangspunt van Vedanta is dat het stelt hoé het is. En niet waarom het is zoals het is. Daar kunnen we niet genoeg op hameren. Daarom zeggen mensen altijd bij tegenspoed. ‘Ach ja, het is wat het is’. De waarheid is vrij van waardeoordelen.
Ik proef enige verontwaardiging in je verhaal, maar we moeten niet vergeten dat de werkelijkheid van zichzelf slecht noch goed is, maar oneindig oké. Op zich willen we allemaal gelukkig zijn. Alles wat we doen is gemotiveerd uit liefde voor het zelf. Vanwege de verwarring zetten we er vaak verkeerde strategieën op, wat de beleving nog verwarrender maakt.
Zelfs de geringste verontwaardiging zal een blokkade vormen. Om de goddelijke kennismethode Vedanta te laten werken, moeten we haar in alle aspecten omarmen. Vanuit werelds perspectief is vrijheid volkomen radicaal; daarom vereist het een radicale kennismethode. Vanuit de realiteit bezien is vrijheid volkomen normaal.
Omdat we ons ten onrechte beperkt voelen, gaan we onszelf compleet maken met wereldse zaken. Daar komt het in het kort op neer. Dit betekent dat we naar de wereld kijken om ons goed te voelen. Dit werkt niet omdat ook anderen vanuit dezelfde onbeholpenheid handelen. Het gaat enkel om de herkenning van de reeds aanwezige heelheid die reeds onze natuur als oneindig bewustzijn is. Er is alleen maar zelf. Dit is het onderwerp van Vedanta.
Dus mijn antwoord is uit zelfliefde, en jouw betoog is uit zelfliefde. Zelfs als mensen boos zijn op iets of op elkaar is dat uit zelfliefde, vaak omdat men onrecht beleeft, zoals dat bij jou het geval zou kunnen zijn. Zelfs als men in de waan verkeerd dat men recht heeft op iets (normale personen) of dat men recht heeft op veel te veel (warlords): dan is dat ook zelfliefde. De oplossing voor persoonlijk welzijn zit in eerste instantie in overgave aan de orde die nou eenmaal geldt, ook al komt het voort uit onwetendheid, in plaats van ons ertegen te verzetten of ook maar iets toe te eigenen.
Ik proef bij jou het gevoel: ‘het is niet eerlijk’. Maar dan komen we meteen op een heel belangrijk punt: zaken verlopen volgens onberispelijke wetten (de dharma, het niveau van de neutrale empirische werkelijkheid, vyavaharika satya, in de pas lopend met Ishvara), en het is inderdaad moeilijk om deze wetten helder te herkennen. De relatieve werkelijkheid van de subjectieve beleving (pratibhasika satya) van mensen loopt daar dwars doorheen, en maakt het tot een verwarrende mix. Verwarring stookt stress op. Stress pookt pijn op, en daar gaan we…
Het gaat er dus om de werkelijkheid inzichtelijk te maken, zowel wat waarheid betreft als wat het relatieve leven betreft. Dat is het heil en dat is de lol. Er niet over oordelen dus. Niemand is schuldig aan onwetendheid. We kunnen natuurlijk wel bijdragen waar we kunnen.
Ik zal nu in de tekst responderen. Ik moet hier en daar ook straight en eerlijk zijn.
V(ragensteller): Hoi lieve broer! WAAR IS DE TROOST IN VEDANTA? In de teksten van Vedantasara/Tattva Bodha wordt veel aandacht besteed aan ‘adhikari’, degene met de voorbereidende kwaliteiten, en dan met name de innerlijke rijkdom, oftewel de soort van ‘voorwaarden’ waar je aan moet voldoen wil je geschikt zijn voor Vedanta.
B(eantwoorder): Het beoefenen van de kwaliteiten stemt je als mens milder, omdat het al weerslagen van de waarheid zijn die oneindig mild is. Daarmee zijn het barmhartige uitnodigingen. Vedantasara is een beetje saai leerboek natuurlijk. Toch zijn dit soort basisboeken essentieel voor een helder, inleidend begrip van de opbouw van de werkelijkheid, volgens de Veda’s. Uiteraard moet je een tekst laten uitleggen door een gekwalificeerde Vedanta-leraar.
Ik kan je ook aanraden later een keer de Bhakti Sutra teaching te volgen bij een rijpe Vedanta-leraar. Als we het over troost, empathie, compassie, barmhartigheid en liefde hebben zijn de De Bhakti Sutra’s zeer geschikt. Hierin wordt de Bhakti/ liefde-kant van de waarheid onderzocht. Dit lijkt een zacht onderwerp, maar ook liefde (de houding die achter aandacht zit voor iets) is een genuanceerd onderwerp en kent niveaus van waarheid. De tekst is van de wijze devoot Narada, die bhakti op een non-duale manier uit de doeken doet. James Swartz heeft er een van de mooiste Vedanta-boeken over geschreven, die ik ken. The Yoga of Love, door Suus Groot vertaald in het Nederlands als ‘De Yoga van Liefde. Hierin worden de niveau’s van liefde zeer subtiel besproken, tot aan wat James Swartz noemt: ‘non-duale liefde’: Alles (maar dan ook alles) alleen en geheel lief hebben als jezelf. Shining World van James en Sundari Swartz heeft hiervan prachtige video series beschikbaar.
V: Mij bekruipt vaak het gevoel dat ik – en velen met mij – daar als mens/jiva nooit aan zal kunnen voldoen.
B: Dat begrijp ik, maar dat is een beperkende overtuiging, die je in de weg zit. Het idee is juist deze overtuiging stapje voor stapje los te laten. Dan groeit het vertrouwen, en creëert dat geleidelijk meer innerlijke ruimte. We hoeven hier echt niet volledig aan te voldoen, maar genoeg om te laten zien dat jij dit gedoe helemaal niet bent. Oftewel genoeg sattva creërend, de energie die onthult. Dan is je adhikari of persoontje nog steeds niet perfect, maar kun je er wellicht een beetje om glimlachen. Dit soort omslagpunten komen echt, als je vertrouwen hebt. Wie wil zich nou niet aan het goddelijke overgeven. Denk aan het schitterende liedje ‘into my arms’ van Nick Cave, waarin hij speelt met de lagen van liefde, en uiteindelijk into MY arms (ook al begrijpt hij het zelf misschien niet) niets anders kan betekenen dan ‘alles wordt al omarmd door mijn ware natuur’.
Daar komt nog bij: Als je eenmaal begrijpt dat je in een ‘schijn-toestand leeft’, die je dit gevoel geeft: Dan wil je daar toch van af? Waarom zou het dan niet voor jou zijn? Wie wil daar nou niet van af? In die zin is het voor ‘iedereen’ die in de angstige droom leeft. Maar inderdaad, sommigen komen eraan toe om er mee af te rekenen.
V: Vedantasara (mantra 18) spreekt van “Innerlijke kalmte, beheersing van de zintuigen, terugtrekking van de zintuigen, verdraagzaamheid, concentratievermogen en vertrouwen”. Oef …!
B: Ik weet dat jij ergens wel degelijk kwalificaties hebt. Je hebt alleen al deze vragen met ‘geduld’ opgeschreven. Je hebt ‘vertrouwen’ in je Vedanta leraar en in mij. De volgende stap is compleet vertrouwen ontwikkelen in jezelf :). Je bent liefdevol naar je naasten, en dus verdraagzaam. Wederom, waarom niet verdraagzamer naar jezelf lieverd! Ik weet dat je je kan focussen als kunstenaar, maar ook als redacteur van teksten etc. Zie, het valt wel mee. Controle van de zintuigen zijn voor iedereen een moeilijke. We kunnen genieten van de zinnelijke dingen, als we er de status maar van kennen, en de valkuilen. Een beetje discipline, geeft vaak weer meer zelfwaarde etc. Lieve zus, als we kleine stapjes zetten, zal het vertrouwen groeien; je beoefent Vedanta pas een jaar. Maar ergens moet er een basisvertrouwen in het bestaan en daarom in jezelf ontwikkeld worden. Hoe dan ook, kalmte is er altijd, te midden van onze gedachten en gevoelens, in je slaap en tijdens je meditaties. Het is er al!
Het zijn normale patronen in het begin. Eerst de opwinding als de teaching gehoord wordt. Het geloof in de waarheid ervan. Dan later de twijfel, als het leven ons weer ergens triggert.
Daarom is ‘geloof’ in zelfkennis niet genoeg. Het moet vanzelfsprekende automatische kennis worden. Eerst is er een meer oppervlakkig geloof (viśvāsa), zonder werkelijk begrip, dan vertrouwen (śrāddha). In vertrouwen geeft men zich over door simpelweg geduldig te blijven luisteren naar de leraar, omdat men erkent dat het waar moet zijn, maar er nog geen onmiskenbare identificatie met de waarheid is. In deze fase begint de waarheid op allerlei onverwachte momenten in het leven door te sijpelen en op te wellen, wat het vertrouwen nog meer doet groeien. Een heerlijk proces! Dan uiteindelijk de automatische, volledig vanzelfsprekende zelfkennis (aparokṣa jñāna).
‘Je hebt me al vaak verteld over allerlei vruchten die je reeds hebt geplukt van Vedanta, en dat het lijden niet meer zo intens en lang beklijft als vroeger. Zet je focus daarop! Hou rustig vol. Volhouden is geen activiteit. Volhouden is een ander woord voor verdraagzaamheid (titikṣā). Dit is geen vorm van ‘doen’. Het is gewoon ‘zijn’ met wat verschijnt. We zullen wel moeten! 😊
V: Waarom staat het er zo streng en zo ‘scherp’? Het klinkt zo elitair en veeleisend, alsof alleen de mens die zijn/haar leven een beetje op de rit heeft, een evenwichtig karakter heeft, in balans is en niet te veel tegenslag oftewel afleiding op zijn/haar pad te verduren krijgt geschikt is voor Vedanta.
B: Het is niet elitair. Vedanta is meedogend. Het leert ons om ons niet halsoverkop in de verleidingen van geest, lichaam en wereld te storten, want dan raken we teleurgesteld. Het leert ons dat we leven in een magnifiek potentieel, gevestigd door wat we Ishvara noemen, het goddelijke, dat wat alles ondersteunt, in stand houdt en draagt (dharma). Het goddelijke wordt gedefinieerd als zuiver bewustzijn met schijnbare kwaliteiten. Meedogende kennis nodigt ons uit om zoveel zelfbeheersing en discipline te vinden dat er een keerpunt komt, en we de schepping ook gaan herkennen als magnifiek en wonderbaarlijk, vol potentieel voor groei en emotionele volwassenheid. Het nodigt ons uit om te herkennen dat leven bestaat uit het maken van keuzes om van de resultaten te leren. Maar voordat we dat punt bereiken, moeten we eerst aan onze geest werken. Er zijn genoeg mensen die het levende bewijs zijn van dit proces.
Deze kennis is ‘gezien’ door zieners die vrij van elke standenmaatschappij, als jagers-verzamelaars harmonisch in de wouden leefden in eenvoud. Er zijn echt veel simpele mensen (in India, maar ook in andere culturen natuurlijk) die in waarheid en vrijheid leven. Dat het later geclaimd is door een brahmanen cultuur met alle institutionele problemen van dien (zien we ook in westerse religie) klopt, maar vele wijzen door alle eeuwen heen hebben dat wel erkend en herkend. Er zijn altijd weer heldere geesten geweest, die de cultuurontwikkeling die eigen is aan institutionele metafysica (de werelden van spiritualiteit en religie), ook binnen Vedanta, hebben rechtgezet.
Het volgende is belangrijk wat metafysica, spiritualiteit en zelfs religie aangaat. We moeten niet het kind (het pure, directe inzicht) weggooien met het badwater (het aftreksel ervan, de kerken, de tempels, de instituten) waar individuen zich rechten en autoriteit toedichten, op basis van ego. Hiërarchie is jezelf meer waarde toekennen, op basis van een positie in de wereld. Een beetje zielig allemaal; iemand met zelfwaarde moet daar innerlijk om glimlachen. De zogenaamde ‘bevoorrechten’ zijn net zo innerlijk gekooid als de zogenaamde ‘kansarmen’. Voor mentale kwalificaties en groei maakt je positie in de wereld echt niet uit. Veel verantwoordelijkheden kunnen het zelfs in de weg staan.
Wat zit in gebakken in de dynamiek van wereldse kerkelijkheid/ religie? Yoga en religie betekenen letterlijk hetzelfde. Re-ligare (je opnieuw verbinden met het goddelijke). Opnieuw de ‘liga’ aangaan tussen god en mens, waarvan wij weten dat ze als bestaan-bewustzijn-zaligheid hetzelfde zijn. Net zo betekent in Vedanta ook yoga (van de Sanskriet-zaadvorm yuj, verbinden) in eerste instantie ‘het opnieuw verbinden met het goddelijke’. Zowel liga als yoga betekenen uiteraard uiteindelijk: middels kennis inzien dat je altijd al oneindig samenviel (verbonden was) met het goddelijke.
Zoals we weten is waarheid kwetsbaar in de onwetende wereld. Het valt niet uit te sluiten dat iemand als Boeddha (net als Jezus tegen heersende de farizeïsche doctrine in zijn tijd) zich afzette tegen een religieuze brahmanen-cultuur waar priesters zich een monopolie hadden verschaft op de band met het goddelijke. En leken moesten betalen (denk aan de Christelijke aflaat-cultuur in de middeleeuwen) om via een fysiek offer bij de brahmaan, een glimp van contact met de Heer te mogen hebben. Het is historisch steeds hetzelfde liedje. Moderne sekten maken er ook gebruik van. Alleen de leiders zouden in contact staan met goddelijke. In instituten als de Katholieke Kerk is het niet veel anders. Het is altijd de werkelijkheid op zijn kop. We kijken op tegen individuen die juist diep gehecht zijn aan wereldse macht.
Wat wel een beetje jammer is van het Boeddhisme dat het de efficiëntie en alomvattendheid van de Upanisad-lessen heeft losgelaten en de Veda’s niet meer aanneemt als uitgangspunt. Boeddha en Jezus waren ook mensen die naar verluidt op mystieke wijze de code van het bestaan voor zichzelf hebben gekraakt. Maar hun taal is feitelijk niet zo precies en compleet als die van de Vedanta-geschriften. Menselijke auteurs van een kennisbron zullen nooit de apauruseya-status (niet van menselijke oorsprong) van de Veda’s evenaren.
Nu de connectie met ons zelfbeeld. Als wij zeggen: ‘Ik kan het niet, ik ben niet het vrije zelf’, leveren we ons uit aan deze wereldse onwetendheid en misschien wel aan lieden die het hoogste woord verkondigen, en is het einde zoek. Vedanta nodigt je uit ergens in je gedachtepatronen door beperkende zelfbeelden heen te snijden met waarachtigheid. Als je ook maar een beetje begrijpt waar ik het nu over heb, zal het zwaard van onderscheidingsvermogen zich vanzelf gaan slijpen. Dit heet genade. Geen guru, geen priester gaat het voor je doen. Ergens moet je je eigen onzekerheid, ontkenning en koppigheid flink aanpakken! Dat is genade! Door onze eigen koppige geest heen prikken is genade! Onze automatische gedachten niet vertrouwen is genade! Zelf-controle is genade! Vertrouwen in een methodiek die zich heeft bewezen is genade!
Zie je dat maya alles op zijn kop heeft gezet. We kijken naar de wereld voor oplossingen. Voor de oplossing hoeven we alleen maar naar onszelf te kijken. En daarom is de oplossing voor al onze problemen juist mogelijk! Richting mijzelf heb ik alle bewegingsvrijheid. Als poppetje in de wereld ben ik volledig afhankelijk van elke atoom, elk virus, elk wezen in mijn omgeving.
Afijn, hehe, sorry, Vedanta is zo uitgebreid omdat onwetendheid zo complex is, en er dus vele misvattingen moeten worden ontmaskerd. Maar je hoeft het echt niet allemaal te weten. Alleen afnemen wat voor jou werkt. Er zijn genoeg mooie inzichten.
V: Terwijl bijvoorbeeld Swami Dayananda en andere leraren waaronder mijn leraar (“het hoeft allemaal niet zo perfect”) zoveel meer compassie tonen voor ons gebrekkige mens.
B: Ja, mooi! Iemand die het begrijpt is per definitie liefdevol. Want die ziet alles als zichzelf, en houdt daarom volledig van het bestaan, met alles erop en eraan. Jij bent ook heel erg compassievol en empathisch voor lijden, maar met een vleugje verontwaardiging, wat voor nu helemaal oké is.
Maar ik denk niet dat het terecht is dat je dit op een beproefde methodiek als Vedanta projecteert. De boosdoener is echt ‘ongezond denken: onwetendheid’. Ik kan dat bij mijzelf (meestal achteraf) goed herkennen. En ik zie ook helder dat ik daarom ooit angstig en depressief was. Het volgende is heel moeilijk te accepteren: Wat betreft ons geluk, zijn we alleen zelf, en zelf alleen, zowel verantwoordelijk als het obstakel. Omdat we dit niet zien, projecteren we alles op de zogenaamde onrechtvaardige wereld, terwijl we niet begrijpen dat we daarmee bijdragen aan het onrecht. De mensheid leeft over het algemeen in onwetendheid, projecteert het op elkaar, en daarom is het zo’n soepzootje. Nogmaals Ishvara heeft het heilig en harmonisch neergezet. Ik las van de week in een tijdschrift een oma tegen haar kleindochter zeggen: ‘Geluk is het juiste doen’. Dat is een hele mooie en diepe. Het juiste doen is simpelweg handelen volgens de wetmatigheden die gelden. Dharma betekent letterlijk: Dat wat deze werkelijkheid ‘draagt’. Dit geldt zowel relatief (wetmatigheden) als absoluut.
V: Wat als je lichaam met chronische pijn te maken krijgt? Dan lijkt viveka [onderscheidingsvermogen] zo theoretisch want die pijn is echt niet tijdelijk, gaat tijdens je mensenleven niet voorbij en leidt behoorlijk af. Wat als er perioden in je leven zijn dat stress een noodzaak blijkt om de dagen en weken te kunnen overleven? Wat als de gevolgen van bepaalde keuzes en niet-dharmische fouten je blijven achtervolgen?
B: Ernstige pijn is een grote uitdaging, lieve zus, zeker. Een uitdaging, maar ook een grote uitnodiging. Simpelweg omdat je ervan af wil! En met de fysieke pijn dan maar meteen doorpakken. We willen ook van onze geestelijke pijn af. We willen van de hele mikmak af. Het leven doet sowieso pijn. Onwetendheid is denken dat het onze pijn is.
Ik heb er zelf ook mee te maken. Onlangs nog. Ik startte een nieuwe baan. Er waren veel prikkels, enige somatische overbelasting. Dit triggerde oude neigingen en de slapeloosheid die bij overprikkeling past. En daar ga je. De pijn op een zwakke plek (knellende zenuwen in mijn nek van een auto-ongeluk) nam met schreden toe. Tot er na twee weken een knop omging, en ik weer ouderwets opgewekt mezelf was. En weet je waarom? Ik ontspande, omdat ik mezelf met kennis tot de orde riep en in de waarheid ging staan. Dat is het halve werk. Ook om helder te onderscheiden. Ontspannen is een hele subtiele verschuiving, waar we alleen al zelfkennis bij nodig hebben. Opereren in dit subtiele gebied is de uitdaging. In de maalstroom van gevoel, de juiste gedachten over het plaatje laten zegevieren. Vandaar de belangrijke rol van het intellect. Voelen is prachtig en wonderbaarlijk, en mag er volledig zijn. Voor een kenner van zichzelf, zullen gevoelens echter nooit heersen.
We mogen natuurlijk af en toe gerust zuchten en steunen, en een beetje een zielig mensje spelen, hihi. En viveka is inderdaad radicaal. Karma yoga betekent overigens alles terug hevelen naar Ishvara, ook het lijden!! Probeer het maar eens. Pijn is goddelijk, het is Ishvara. Geef het terug, en wees er vrij van, dan komt de ontspaning. Een hele opluchting. ‘Goh Ishvara, ik voel je pijn, wat vervelend voor je. Goh, Ishvara, ik voel je stress, wat vervelend voor je. Maar tsja, je bent er zelf verantwoordelijk voor. Ik kan er ook niks aan doen. Ik ben er vrij van. Kop op god, in wezen ben ook jij er vrij van!’ Je mag dit soort denkspelletjes gerust spelen. Kleine onderonsjes met God als binnenpretjes. Dit soort zaken (in de kern eigenlijk al deze zaken) heb ik van mijn guru Ramji (James Swartz) geleerd. Met name ook zelfspot, humor, speelsheid en lol in de kennis brengen!
Bij mij bracht lijden op vele manieren een omslag. Mijn whiplash-auto-ongeluk-klap was een wake-up call. Ik leefde (edoch filosoferend etc.) als een kip zonder kop achter verlangens aan: Kicks van actie-sport, sex, dans, beetje drank en drugs. Toen kwam de pijn van het auto-ongeluk en de paniek. Maar het heeft me uiteindelijk alles gebracht. Ik kon niet anders dan kiezen voor waarheid, en toen kwam mijn leraar op mijn pad. Mijn guru James Swartz liet mij zien dat je er in vertrouwen voor moet kiezen. Dat is de enige manier. Overgeven, volledig omarmen.
Je hoeft helemaal niks te verdragen bye the way. Het is er al. Verdragen is eigenlijk het niet-voeden met allerlei ongezonde gedachten als zelfbeklag, want dat stookt het vuurtje op natuurlijk. We mogen gebruik maken van onze pijn, als je eigen diepste geheim. Pijn, object, niet ik! Niemand die het zal begrijpen, alleen jij: Dat is vrijheid. Volledig alleen vrij en vol komen te staan. Deze onafhankelijkheid geeft heel veel zelfvertrouwen in het alledaagse leven. En lijden kan een enorme drive zijn tot overgave.
Dus troost is stap voor stap de verdieping en verruiming vinden, door jezelf te troosten met de stapsgewijze kennis. De logica:
In eerste instantie de pijn plaatsen waar het hoort. Bij Ishvara, het goddelijke. Dan de Vedanta-methode toepassen: Het feit dat je de pijn signaleert is de eerste stap van onderscheiden. Er is ‘iets’ dat de pijn waarneemt. Stap twee. Ik ben dat ‘iets’, de zuivere waarnemer. Stap drie de kennis: De pijn is de waarnemer, maar de waarnemer is vrij van de pijn. Daarbij de kennis: de pijn is ‘relatief echt’, want komt en gaat (slaap-waken) en is voor zijn verschijning afhankelijk van mij, het substraat, gewoon, zalig, zuiver bewustzijn. Daarbij de kennis: De pijn is ‘opgelegd’ door een schijnbare kracht in mij en van mij, dit pure bewustzijn. Zodra ik weet, het is maar een oplegging, het is niet werkelijk waar en echt, voed ik de pijn niet meer, en zal het milder worden. Dat heet ontspannen in jezelf, en als jezelf. Dan heb ik er niks meer mee te maken in feite. Dan is het iets in mij, dat mij in de luren wil leggen. Die helderheid cultiveren bij stap twee en drie is inderdaad moeilijk bij pijn. Bij de les blijven zal je doen groeien en leven in dit inzicht.
V: Wat als je geest niet meewerkt want gebouwd is met bijv. AHDH-bouwstenen, of Autisme? Of je bent simpelweg niet intelligent genoeg om al die moeilijke teksten en redeneringen te kunnen begrijpen. Om nog maar niet te spreken van mensen die in minder bevoorrechte situaties moeten zien te overleven.
B: Klopt lieve zus. De geest werkt niet zomaar mee. Maar dat je bij Vedanta komt, betekent dat je geest stapjes heeft gezet. Voorts zegt niemand dat Vedanta voor iedereen is. Uiteindelijk wel, maar hier en nu in dit leven zeker niet. Maar ook weer wel op een andere manier. Want voor iedereen is het ‘hier en nu’ een leerschool. Dat is waar Vedanta op hamert. En dat geldt voor iedereen, ongeacht zijn karma. Het feit dat jij er hier en nu mee bezig bent met deze materie, mag als een zegen worden gezien. Waarom medelijden met de hele wereld? Je kan de wereld veel beter helpen, als je eerst uit je eigen lijden komt. Dan ga je zien dat het allemaal niet waar is, waar ‘zogenaamde anderen’ in zitten. Dan pas kun je opgewekt anderen werkelijk helpen, empathisch zijn tot op het meest subtiele niveau, en vleugjes wijsheid afstralen (behoedzaam, dat wel).
V: Is dat gewoon een geval van ‘pech gehad’, jammer dan, Vedanta is ‘out of your league’ want ‘bad karma’ en je capaciteiten en innerlijk rijkdom zijn onvoldoende ontwikkeld?
B: Niemand in Vedanta zegt: ‘Jij hebt pech gehad, ik heb pech gehad’. Vedanta is volledig optimistisch, omdat de non-duale waarheid en werkelijkheid heilig is. Het is dat wat altijd goed is. Het is dus altijd ‘geluk gehad’, dat moet geweten en herkend worden. Waarom altijd geluk? Alle ervaringen manifesteren om ervan te leren. Alles is altijd ‘verdiend’. Pech bestaat niet. Dat is een gekke he?
Dat ik stil stond voor een stoplicht bij de Westerkerk, en er een auto vol achterop klapt, zie ik nu ook niet meer als pech. Ik zie het als een ‘Tot hier en niet verder met je strapatsen!’ Dat zag ik natuurlijk niet meteen, maar dat bleek het wel te zijn. Nadat ik fysiek maar ook psychisch onderuit ging, stelde ik me open door de krachten van het lijden. Ik herkende: Zo gaat het niet langer, het roer moet om!’ Het waarom daarvan is niet precies te achterhalen, maar we leven wel degelijk in een doos van Pandora van karma. Weet je wat het woord Pandora letterlijk betekent? ‘Draagster van alle gaven als schenkster van alle gaven of het al-begaafde’, precies hoe Vedanta Isvara definieert: ‘De gever van de wetten van actie, en de gever van de resultaten van actie’. Een groot deel daarvan is een onzichtbare black box, een klein deel is de witte doos waarin we leven. Het is een geweldig met bewustzijn begiftigd algoritme. Dit is geen artificiële intelligentie, nee dit is oneindige, reële intelligentie. Overigens is het originele Griekse woord dat gebruikt wordt in de mythe van ‘Pandora’s doos’ pithari, wat een ‘aardewerken vat of kruik’ betekent. Het moet dus zijn ‘Pandora’s Pot’. Denk aan de Vedische pot-leringen (pot in Sanskriet is o.a. pātra).
Laten we het causale lichaam even ‘De doos van Pandora’ noemen, waarvan het deksel continu gelicht wordt. Deze vergelijking is uit zijn verband gerukt, omdat in het verhaal van Prometheus en Pandora, de doos vol zit met rampspoed. Maar hier stuiten we op iets interessants over mens, wereld en godsbeeld. De goddelijke Zeus wil de mensheid klein houden, omdat anders het onderscheid tussen het goddelijke en het menselijke vervaagt. Hij straft Pandora met nieuwsgierigheid. Hij straft de mensheid met nieuwsgierigheid. Alsof dat slecht zou zijn, en je in problemen zal brengen. Hier maken de grote monotheïstische instituten grif gebruik van om ‘hun gelovigen’ klein te houden.
Pandora kan zich natuurlijk niet inhouden. We leven in een schijntoestand. Daarom zit er twijfel ingebouwd in onze geest. Dit is wederom barmhartigheid. Waarom? De twijfel initieert de zoektocht, die ons uiteindelijk uit de schijntoestand tilt door middel van correcte, complete zelfkennis. Op die manier is bijzonder om mens te zijn. Het is de aard van de mens om onderzoekend te zijn.
Dus kan Pandora zich niet inhouden, en kijkt in de doos, en rampspoed zou over de mensen komen. Allemaal onzin natuurlijk! Kennis verrijkt juist, mits correcte (dharmische) kennis. Dit betekent dat als wij ons verdiepen in de goddelijke wetten, we gestraft zouden worden met rampspoed (Denk aan het scheppingsverhaal van Eva, de slang en de appel). Vedanta stelt het tegenovergestelde. Als je de code weet te kraken van goed leven (dharma) is juist genade je deel! Zie hoe troostrijk als we het vergelijken met de bijbelse en Griekse scheppingsmythen.
De Bhagavad Gita, het boek dat zowel kennis-geschrift wordt genoemd, als dharma-geschrift, staat vol van kwalificerende waarden. Het is een groot genade-boek. Dit is een geschenk, geen waarschuwing. Allemaal bedoeld om de zelfonderzoeker te verheffen tot het goddelijke. Dit mogen we toch troost en barmhartigheid noemen. Vedanta is niet bedoeld om een individu van waarheid weg te houden, met cryptische one-liners. Het zijn teksten die belangeloos gedeeld worden. Dat we voorzichtig zijn, komt door de ijzeren wet, dat het alleen werkt voor mensen die er klaar voor zijn (door voldoende aan zichzelf gewerkt te hebben), en dat het alleen werkt voor mensen die zich er volledig aan wijden. Waarom? Omdat er nogal wat in je systeem op de schop moet. Het is geen half werk. Daarom kan het niet zomaar de wereld in. Dan zal het vervagen, en zal er misbruik van gemaakt worden.
Zie hoe vanuit de Griekse bronnen en vanuit de Bijbelse bronnen culturen zijn ontstaan van angst en schaamte. Met de Islam precies hetzelfde. Vedanta stelt: onze teksten zijn neutrale gebruiksaanwijzingen voor een goed leven op weg naar vrijheid.
Laten we het verhaal van Pandora bijstellen: Wat van het goddelijke komt (alles, de ongeziene opgeslagen oorzaken van eerder reilen en zeilen) is goed noch slecht. Het is onwijs om bang te zijn. Zo van: ‘Oei oei, oh, oh wat komt er uit de doos vandaag? Wat staat mij ‘nou weer’ te wachten😊?’ Het is slechts het resultaat van eerdere verlopen der dingen. 100% objectieve wetmatigheden, waarbij op het oog het goede en het kwade elkaar precies opheft tot nul. Dit is kennis, dit moet geweten worden, hierop moet vertrouwd worden. En in de vruchten die eruit komen, laten we zeggen ‘de zogenaamde gebakken peren’ 😊 leven we. En van de gebakken peren moeten we leren.
Zeker, we begrijpen de details en de concrete loop der dingen vaak niet. Dit is frustrerend voor een mens, maar dit kun je oplossen door te weten dat het een schitterende matrix is, waarin we leven, genaamd God, waar je alleen maar aan hoeft over te geven om te leren. Dat het bestaan een niet aflatende leerschool is maakt het bestaan tot een heilig iets. Als je hier gevoel voor ontwikkeld, kom je in ontzag en verwondering te leven. Deze alledaagse devotie is een heerlijk iets, en dit heerlijke iets durf ik ‘de liefde’ kunnen noemen ‘die overal in doorsijpelt’, ‘de liefde voor het zelf’.
Zodra je hierop leert te vertrouwen blijkt het leven ineens als een speer te gaan. Waarom is de mensenwereld dan een rommeltje? Simpelweg omdat we ons niet houden aan de neutrale wetten. Tegenwoordig zie je dit terug in de waan dat je als individu maar ongebreideld je ruimte in mag nemen, zonder inachtneming van het feit dat we de aardbol delen met triljoenen jīva’s (elk diertje, elk plantje is ook een jīva, een geïncarneerd levend wezen). Ieder speelt zijn bescheiden rolletje om bij te dragen. En een accomoderende houding stemt relatief gelukkig.
Een wijze beziet alles dus met een objectieve, empathische distantie. Een wijze kan daarom innerlijk glimlachen om de menselijke historie. Zoals Krishna innerlijk glimlacht om Arjuna’s wanhoop. Dit laat je niet blijken, maar eigenlijk zie je met de kennis van de Gita vaak al waar het menselijk tekort in zit. We doen het onszelf aan. Er is geen god die ons iets aan zou doen. Ishvara is geen instantie met een idee, zal ik het eens zo of zo doen, zal ik die es wat toebedelen, die es een tik op de vingers geven. Ishvara staat synoniem voor een magnifiek bestaan, met inbegrip van een ogenschijnlijk magnifiek universum. Het is de mens die vol zit met ideeën en met name misvattingen. Op basis van deze misvattingen worden meestal keuzen gemaakt te verrijking van het verkeerde zelf, en huppakee, zie de mensenwereld. Daar zit de uitdaging. Het goddelijke is gewoon droge oorzaak en gevolg. De uitnodiging is daar optimaal gebruik van te maken, met de dharma als gebruiksaanwijzing.
We hoeven dus niet alle feiten en details van het leven te lezen, we hoeven ze alleen maar te omarmen. En niet van die vragen stellen als: ‘Waarom ‘wordt een kind gehandicapt geboren’ etc. Waarom de holocaust, waarom Gaza?
Karma is over het algemeen een zwarte doos. Er zijn oorzaken, maar die kennen we niet. Waar het om gaat is de gevolgen in de ogen te kijken, en op te pakken om van te groeien. In het hier en nu is de clou om de wetmatigheden te kennen, niet de oorzaken in het verhaal. Dit noemen we in Vedanta de ongeziene factor.
Een woord voor wat we ‘het lot’ noemen is daiva. Van deva, het goddelijke. Wat hier mee bedoelt wordt is dat de gever van resultaten ‘het goddelijke’ is. Het deksel van Pandora’s doos wordt continu gelicht, dat is het reilen en zeilen van het dagelijkse leven. Ishvara geeft alleen maar consequente resultaten van eerdere gedachten en acties. Er is geen enkele willekeur, ook al kunnen wij de goddelijke precisie niet precies herkennen.
Gelukkig is er grosso modo wel herkenning van wetmatigheden mogelijk. Wat we niet willen zien is dat er oneindig veel meer goed gaat dan dat er mis gaat. We óverleven door de hele dag te dansen met God(s wetmatigheden). Dat is al het geval, door een zekere onwetenheid zien we het niet zo.
Kan ik aanpassingen doen in mijn houding van een consument naar iemand die bijdraagt, van negatieve denkbeelden over mijzelf, naar gezonde, mooie denkbeelden over mijzelf. Kan ik acties de desbetreffende acties doen die mijzelf en andere verheffen met een opgewekte geest, dan zullen de resultaten vanzelf tot mij komen, en gaat het leven stromen.
Waarom historische extremiteiten? Meestal heeft het met begin-loze frustratie (Hitler), begin-loos trauma, boosheid, wraak, angst (Israel, Palestina) en daarmee geprojecteerde haat te maken. Concreter kunnen we het meestal niet maken. Geschiedenisboeken zijn wraakboeken waarin ‘ik ben voor jou, of ik ben tegen jou’ eindeloos wraak op elkaar nemen, met de diepte-psychologie die daarbij hoort op individueel niveau. Zo zijn er altijd redenen, maar die zijn toch niet te achterhalen. ‘Waarommen en maaren’ is echt zinloos en heilloos.
Maar degene die zich uit de gedachte weet te tillen: ‘Er wordt mij iets aangedaan’ is spekkoper en zal zijn leven verlichten.
Het leven is dus vooral te lezen in zijn wetmatigheden wat werkt voor innerlijke groei. Het leven is slechts en alleen maar bedoeld als leerschool om het leven te ontgroeien. Wat zijn de lessen? Gezond denken, geen bezitnemen van gedachten en dingen, en mindful handelen. Dan ga je zien waarom sommige handelingen leiden tot heil, en anderen tot hel. Heil en hel zijn niets anders dan gemoedstoestanden. Om de wetmatigheden van goed leven te lezen, moet je een subtiele mind hebben. Die twee dingen gaan samen op. Wederom een prachtig subtiel patroon.
Waarom komt Vedanta niet op ieders pad? Omdat eerst de omstandigheden enigzins gecreëerd moeten zijn. Omdat het leven of vele levens geleefd moeten zijn op een bepaalde manier om gratie en genade te verzoeken. De vraag ’Waarom ik wel en een ander niet’ is daarbij onzinnig en niet te achterhalen. Dankbaarheid is het enige antwoord.
Hoe wetten te herkennen? Al met al zijn mensen ook hardnekkige gewoontedieren. Patronen doorbreken blijft lastig, maar is wel degelijk al een stukje (relatieve) bevrijding. Destructieve patronen doorbreken is een win-win. Het lucht op, en het kwalificeert (het is persoonlijke groei). Een paar simpele voorbeelden. ‘Ik zit veel op sociale media én mijn mind is onrustig’. Dat verband is toch niet zo moeilijk te herkennen. ‘Ik kijk naar amusement of Netflix op tv, en ik wil koste wat kost de volgende avond het vervolg ervan zien, en ik klaag over gebrek aan tijd’. Ik zit te piekeren, want denk zo negatief. Ik denk zo negatief, en daarom zit ik te piekeren :). Ik ben moe van mijn zwaarlijvigheid. ‘Laat ik op dat zelfinzicht nog maar eentje drinken/ eten!’ Etc. etc. Verslavingen zijn loops die de verslaafde zelf zit te voeden. Enkel heldere kennis van de situatie en daadkracht helpt je uit de loop te stappen.
Wat is een loop? Mentaal is het: het voeden van je blokkade, tekortkoming of zelfoordeel. Of te wel een self fulfilling prophecy. Ook de gedachten ‘Kwalificeren is te moeilijk voor mij’ of ‘Vrijheid is niet voor mij’ of ‘Ik zal nooit inzien dat ik vol en heel ben’, zijn kringgedachten die zichzelf eindeloos bevestigen voor de beoefenaar. Ogenblikkelijk maak je karma aan die dezelfde overtuiging later zal doen manifesteren.
In Vedanta-taal: Een manifesterende neiging in een individu geeft een impressie (een vasana uit het geheel van de individuele onbewuste constitutie, samskara) uit het causale lichaam (de zwarte doos, karana sharira). Dit kan een dwingend gevoel geven in de vorm van een verlangen (een kama), en vervolgens een beslissende idee wat mij staat te doen (sankalpa), die een actie (karma) oplevert, aangestuurd door het ego (ahankara) en vervolgens een spoor van de actie achterlaat, die in de toekomst vrucht zal dragen als een nieuwe manifesterende neiging (vasana).
Kennis van de loop kan je doen kiezen ergens in te grijpen, en de kringloop te doorbreken. Dit kan alleen maar met inzicht. Na lang toepassen van kennis, wordt ook gezien dat de concrete kennis ‘het’ niet is. Dan zie je gewoon dat je samenvalt met de hele mikmak. Wat waarheid betreft: Jezelf uit de loop van karma tillen is als de Baron van Munchhausen die zichzelf aan zijn eigen haren uit het moeras tilt, om zichzelf te bevrijden. het is allemaal niet makkelijk. Persoonlijke patronen doorbreken is lastig. Maar daar hebben we dus Ishvara voor, aan wie je het werk aan jezelf opdraagt. Als je je jiva als mini-onderdeeltje van het alomvattende Ishvara plaatst, wordt alles makkelijk. Dan hoef je namelijk niet meer te doen dan je bescheiden bijdrage te leveren. Als je het eenmaal doorhebt is het veel makkelijker dan het onmogelijke wat de Baron deed. Hij deed iets wat tegen Ishvara’s wetten ingaat. Vedanta volgt gewoon de waarheid van jezelf. En die is oneindig simpel.
Al met al verschijnen er alleen maar gevolgen, van eerdere daden. Die pak je vervolgens op om ervan te leren. Leren is het verbeteren van karma. Als we er er domweg op reageren als een kip zonder kop, zullen we ons karma verslechteren. Op het oog goede resultaten worden vaak versterkt (patronen versterken, verslaving), van slechte resultaten worden we boos, verdrietig of agressief. Het is zo simpel als wat, maar inderdaad wel heel moeilijk te herkennen zonder kennis en acceptatie hiervan. Maar er zijn mensen die zonder Vedanta heel ver komen in het doorgronden van de wetten van goed leven. Prachtig is dat!
Dingen volgen nou eenmaal neutraal de orde, zoals deze is. Alleen onmiddellijk inzicht kan je eruit wippen. Bovendien: Iedereen roept tegenwoordig wel: ‘Het is zoals het is’ maar dat feit oppakken om te groeien als persoon is nogal wat anders voor de moderne mens die zichzelf over het algemeen nogal ‘entitled’ vindt, recht hebbend op van alles: een droger, een robotstofzuiger, een afwasmachine, een airfryer, veiligheid met camera’s, auteursrecht, aangedreven voertuigen die je op plekken brengen, waar je misschien wel niet hoort te zijn, dromes, AI etc. etc. haha. Alle copyright hoort Ishvara/ Pandora’s pot toe. We zijn altijd afhankelijk van wat eerdere generaties hebben ontdekt. Elke generatie mens is natuurlijk een radartje in de grote zwarte doos. Het lullige is dat degene die vindt dat hij ergens recht op heeft in chronische ontevredenheid leeft.
Te ver afgedwaald van dharma (gezond denken en doen volgens de wetten van wereld en leven) levert lijden op. In werkelijkheid steekt de werkelijkheid schitterend in elkaar volgens een perfecte holistische machinerie. Maar niet in de beleving van de meeste zielen natuurlijk. Dit komt helaas alleen maar door misvattingen over het bestaan.
Is Ishvara, het goddelijke, daarmee meedogenloos (nairghrnya) of partijdig (vaisamya)? Nee, Ishvara weet van niks. Ishvara (het goddelijke) valt alleen maar samen met zijn wetmatigheden en met de resultaten daarvan. God is gedwongen resultaten te geven. Wij als op ons zelf reflecterende individueen, maken de keuzen, die hij braaf moet opvolgen. Alleen kennis op alle niveau’s tot aan de hoogste, ruimste kennis ‘Ik, als brahman, vrij, oneindig, zuiver bewustzijn’ kan je hier uitbrengen.
Zo vertoeven wij mensen in het bijzondere rijk waar we ervoor kunnen kiezen om naar vrijheid toe te groeien, of om verloren te raken in de wereld. Zie hoe bijzonder het is om mens te zijn! Ishvara reflecteert werkelijk niet op zichzelf. Ishvara is geen zichzelf. Het is slechts een heilig, consistent mechanisme. Het goddelijke is geen zelf met zelfreflectie. Ishvara is simpelweg bewustzijn plus maya, of het nu actief (gemanifesteerd) of niet-gemanifesteerd (ongemanifesteerd, zoals in diepe slaap) is. Gezegend met de onwetendheid van alle wensende individuen, komt het tot manifest bestaan. Zelfreflectie is dus voorbehouden aan ons mensen.
Nogmaals, wij zitten in de bijzondere cognitieve positie dat we kunnen weten dat we oneindig vrij bewustzijn zijn, en tevens kunnen leren overzien hoe onwetendheid, lijden en troost werkt. De leraar is er om je door deze subtiliteiten te helpen, tot je zelf begrijpt hoe het werkt en hoe het is.
V: Je kunt redeneren dat je ook zonder Vedanta [als je er geen weet van hebt] Vrij bent, want dat is ieder mens immers altijd geweest, maar als je geen toegang tot de kennis hebt weet je het niet en tja, dan heb je er niet zoveel aan.
B: Ik ken wel wereldse mensen die een redelijk goed leven lijden, omdat ze herkennen wat goed werkt en wat niet voor hun welzijn. Zich daarmee overigens kwalificerend voor nog meer wijsheid, en daarmee de kans op absolute kennis vergroten. Maar je hebt gelijk, voor de meesten is dit niet weggelegd. Maar ook dit is een uitnodiging tot liefde voor de kenner van Brahman, want voor deze kenner is het lijden maar schijn, en deze zal zich daarom altijd voorbeeldig en accomoderend opstellen. Als jij een al-omsluitend, liefdevol wezen wordt, zal je omgeving ervan profiteren.
Dat er onwetendheid lijkt te zijn, wil niet zeggen dat als je de kans krijgt, je er niet uit mag komen. Laten we onze zegeningen tellen, en er voor anderen zijn waar we kunnen!
V: Waar is de troost in Vedanta als je dat niet lukt?
B: Vele grote Vedanta Ashrams in India hebben grote liefdadigheid-programma’s, dus directe hulp en troost is er wel degelijk vanuit Vedanta, dat hoeft elkaar niet te bijten. De kenner van zichzelf maakt vanzelf van zijn leven liefdadigheid.
Echt, als je geen issue met jezelf hebt, kun je juist anderen moeiteloos troosten en helpen. Ik heb het gevoel dat jouw leraar ook een milde, voorzichtige, compassie-volle leraar is. Soms is een guru streng als het nodig is, en als de leerling dat wil (dan is de setting samen gecreëerd) om ergens doorheen te breken. Een beetje zoals deze brief-wisseling. Mensen die niets van zo’n setting afweten, moeten we niet verstoren met deze kennis, alleen maar ondersteunen. Een enkeling zal zelf nieuwsgierig worden, waarom het zo goed gaat met je, en zelf gaan informeren. Dan verrijst er een wellicht een setting.
Even over troost. Troost is nodig voor hen die zichzelf zielig vinden, daar zit natuurlijk een probleem, jezelf zielig vinden. Dat is een innerlijke overtuiging, waar troost maar een vluchtige oplossing voor is.
We zijn altijd zelf het probleem. Dit inzien is zo moeilijk. De uitnodiging voor de sombere mens is zelfliefde. De Vedas (en dus ook Vedanta) zegt meteen, maak je hart zacht, breng je waarden op orde, heb lief, heb de wereld (Ishvara) lief als het goddelijke, zie dat je er als individu onderdeel van bent, en draag bij, dan ben je al een relatief gelukkig mens. Het grootste deel van de Veda’s is het appèl om bij te dragen met ethiek, ritueel en aanbidding.
Ik ben ervan overtuigd dat het cultiveren van deze houding ook in oorlogsgebieden mogelijk is, en dat ook daar gelukkige mensen leven. Maar als we tegen onszelf blijft roepen: ‘ik kom iets tekort, ik ben zielig’, wat bijna de hedendaagse conditionering is, heb je een zwaar leven, en vanuit dit gevoel ‘ik kom tekort’ wordt de wereld kapot geëxploiteerd, en daar ga je met je mooie mensenwereld. De wereld is ontworpen om er harmonisch mee te leven. De mens met zijn intelligentie en reflecterend vermogen (ontwikkeld intellect) kan er het allermooiste van maken, maar ook het allerlelijkste. Het is inderdaad een flinke uitdaging om mens te zijn. Met een aanleg voor religie, spiritualiteit, en zelfkennis speelt een mens het hoogste spel.
Het is zaak eerst vrede te stichten in de oorlog in onze geest. De grote oorlog uit de Mahabharata en daarmee de hele Bhagavad Gita is een metafoor voor de oorlog in onze eigen geest (mind). Een vredige geest brengt een vredige fysieke omgeving.
V: Ik kan nog steeds niet ontkomen aan de idee dat religie voor de gebrekkige lijdende mens zonder toegang tot Vedanta het enige is dat troost kan bieden. Daar is het concept troost te vinden in charismatische figuren als bv Jezus en Mohammed, die compassie hadden en ons de Liefde en de Genade van God en de Heilige Geest toonden, en vergeving. Of Maria voor wie je een kaarsje kan branden. Boeddhisme biedt de troost dat het Lijden vergankelijk is. En hoe troostrijk is het als er na dit tranendal nog een ’leven na de dood’ is?
B: Er is niks mis met religie. Alleen het is een tussenstap op weg naar waarheid. Vedanta wijst dat verre van af. Sterker nog Upasana Yoga (in eerste instantie alles leren zien als Goddelijke kracht en kennis in meditatie) en Karma Yoga (volgens dharma alle actie opdragen aan het Goddelijke, en de resultaten ongeacht hun aard, omhelzen) zijn verwant aan dualistische religie en werken dus kwalificerend.
Ik zeg verwant, omdat tijdens de boefening van karma- en upasana yoga langzaamaan wordt ingezien, dat je je niet verhoudt of tegenover god staat als bhakti, maar er onderdeel van bent. Uiteindelijk met kennis-yoga leer je begrijpen hoe je totaal samenvalt met god. Dat is toch allemaal prachtig en prima! Bovendien stemt oprechte religie, oftewel bhakti (liefde voor het grotere) relatief gelukkig.
In eerste instantie omarmt Vedanta het allemaal. Het hele punt is, dat het de duale religie inbed in een wijder perspectief. Het ontkent niks, het omsluit. Vedanta ziet devotie en duale religie als een niveau, een noodzakelijke fase om verder te komen. En uiteindelijk in te zien dat het individu en het totaal niet van elkaar verschillen. Tot je devoot bent aan de non-duale visie, dat je het totaal bent.
We zien deze dynamiek ook in Vedanta-Satsangs. Dat luisteraars neigen volgelingen te willen zijn, en zich optrekken aan de uitstraling van de leraar. Helemaal prima voor een tijdje. Een goede leraar laat dit een tijdje toe, tot de ‘volgeling’ rijp genoeg is om te leren existentieel op eigen benen te staan. Want dat is het doel.
Vedanta omarmt ook Boeddhisme op een bepaalde manier. Vedanta zegt ook: Lijden is het probleem. Maar gaat nog een stapje verder, door zich af te vragen: Waarom is er Lijden? Antwoord, doordat we door onwetendheid van onze volle, complete natuur, oplossingen zoeken in objecten van de wereld. Als je dit inziet kun je pas voorgoed van lijden afkomen. Want het vergankelijk zijn van lijden betekent dat het komt en gaat. Maar voor iemand die het Zelf gerealiseerd heeft, komt er geen lijden. Het is de kennis dat jezelf de oceaan bent van bestaan, bewustzijn, zaligheid.
Jezus was overigens wel degelijk een non-dualist. getuige vele uitspraken. Over het algemeen is hij verkeerd begrepen door de kerk. Soms is hij zelfs bewust verkeerd uitgelegd uit machtswellust. En er zijn natuurlijk vele mooie priesters, dominees, sjamanen, wijze ouderen etc. in alle culturen. Ook zijn er heel veel minder mooie verhalen bekend in de religie-geschiedenis, noem de onderlinge vervolgingen tussen geloven en het misbruik.
Op een aantal non-dualistische teachings van Jezus (zie bijv. het interview met Ferit Arav) is censuur gepleegd door de Bijbelse geschiedenis en ontwikkeling van de kerken. Evenwel had Jezus niet een complete en precieze teaching als Vedanta. Simpelweg omdat Jezus niet door een leraar een kennismethodiek overgedragen heeft gekregen. Ook zie je in zijn verhaal wat ervan komt als je niet zorgvuldig je kennis deelt. Hoge kennis hoog van de daken schreeuwen gaat niet goed.
Het overkwam ook Shams, de geliefde leraar van Rumi ook. In de heftige Turkse Rumi-film ‘Mevlana’ die we vorige week in de bioscoop zagen, is Shams opstandig als een Oud-testamentische profeet. Gevolg was dat hij aangevallen werd. Jezus belandde aan het kruis. Waar is dat nou goed voor? Dat Jezus als een individu het lijden van iedereen moest dragen, is natuurlijk onzin, en verwarring van spirituele niveau’s.
Dit is nou eenmaal een subtiele zaak, waar geen zeepkisten en marktpleinen aan te pas komen. Ik merk dat je daar mee zit. Waarom is er geen bevrijding voor iedereen? Maar onderdeel van het onderricht is, dat we accepteren hoe het is. Het is namelijk niet anders. Vedanta is hiermee niet vaag en wappie, maar juist waarheidsgetrouw, precies en heel subtiel. Overal is hetzelfde universele plan in werking. Overal is dualistische devotie. Ook in India zijn er allerlei culten als Visnu verering, Shiva-verering etc. Overigens maken de gelaagdheid en de bronnen (De Veda’s) van het Hindoeïsme, het wel uniek.
Het is nou eenmaal het spel van het bestaan. Voor er een oplossing kan zijn, moet er wel eerst een probleem geconstateerd worden. Jij formuleert het probleem heel zorgvuldig. Dat is perfect! Dus hebben we een uitgangspunt, om te luisteren, reflecteren en oefenen in het leven.
V: Vedanta blijft voor mij in deze redenering soms zo elitair en hooghartig overkomen voor de eenvoudige tekortkomende mens die midden in de sores zit. Zo van: ja, er is een manier om in dit leven al Vrij te zijn van Worsteling want Alles is Een, als Mens ben je goddelijk gelijk Brahman en onsterfelijk, maar ach, je bent nog niet emotioneel volwassen, en/of je snapt het toch niet en je zal het ook nooit snappen, en sorry, nee, ik kan het niet in een paar zinnen uitleggen, want ja, het is best een ingewikkeld verhaal hè, hoogstaande filosofie, dat gaat boven jouw pet. Vergeef me mijn wat cynische bewoordingen, maar mijn punt is wel duidelijk toch?
B: De mens die jij beschrijft zal er niet mee aanraking komen. Dus dat is geen issue. Je praat nu voor jezelf, dit conflict speelt zich in jou af. Tenzij iemand onterecht Vedanta loopt te prediken. Dit kan alleen maar verwarring stichten. Het gaat dus niet om die mensen, maar om ons. In ons zit dit conflict, deze twijfel, en dat projecteren we op zogenaamde anderen. We mogen behoedzaam zijn. Het idee is wat positiever naar jezelf te kijken. Waarom is Vedanta wel op mijn pad gekomen? Het antwoord op die vraag, geeft je al een veel betere startpositie. Om je iets op weg te helpen: ook al was ons moedertje zwaarmoedig, en heeft ze zelf niet gevonden, het zoeken is ons met de paplepel ingegoten. Daar zit iets karmisch, wat we verder niet hoeven te duiden, maar wel mogen vieren. Ook jij bent altijd een intense zoeker geweest geïnteresseerd in de zin van het bestaan, bovendien iemand die lijden niet accepteert (wat terecht is).
Ik kom overigens geen arrogante Vedanta-leraren tegen, die dit zo stellen. En daar is een goede reden voor. De traditie beschrijft ook heel secuur alle valkuilen daarin. Daarvoor hebben we de traditionele overlevering en een lineage. Als er iemand traditionele Vedanta predikt en daar misbruik van maakt, wordt hij hoe dan ook neergehaald (door Ishvara) in de vorm van de omgeving van wijze mensen die dit grondig zullen aantonen. Dit is heel secuur ingekapseld, dus eigenlijk nooit een probleem in Vedanta.
Als een Vedanta leraar eens streng of straight klinkt, komt dit omdat hij spreekt tot mensen die streng behandeld willen worden. Dat is dus het behoedzaam opgezette arrangement van een satsang. Vedantins die de nuances en gevaren kennen, zullen samsari’s (iemand die denkt dat hij afhankelijk is van de wereld) op een gangbare humane, voorzichtige manier troostrijk en empathisch benaderen. Krishna waarschuwt: Breng niet zomaar de geesten van iedereen in de war met deze kennis. De provocerende toon van een Vedanta-leraar die je aanneemt in je stelling, mocht dat zich zo al afspelen, is van leraar op leerling. Niet zoals een oud-testamentische profeet ‘van goddelijke boodschapper tot domme mensheid’.
V: Zelf voel ik me bevoorrecht omdat ik in aanraking ben gekomen met Vedanta, en onder relatief gunstige omstandigheden mijn leven kan leiden. Ondanks dat ik de perfecte emotionele volwassenheid nooit ga bereiken in mijn mensenleven en aan de Worsteling en het Lijden niet kan ontkomen.
B: ‘Genade’ is hier een beter woord in plaats van ‘bevoorrecht’. En genade verdien jezelf, door dharmische actie en gezond denken. Je hebt nu wel genoeg geleden! De volgende stap is de beperkende overtuiging die ik eerder noemde los te laten, en je over te geven aan de neutrale, genadige wetten van leven en denken in lijn met de waarheid.
Zie je, overgave en genade gaan hand in hand. Overgave is accepteren hoe het nu is, en overgave is jezelf overgeven aan een kennismiddel dat voor velen perfect zijn werk heeft gedaan. Genade is ook helder-zien hoe het zo allemaal gekomen is. Helder-zien levert geen waardeoordeel op, maar inzicht. Met dat inzicht kun je jezelf verder helpen, en ook anderen, maar dat laatste heel voorzichtig alsjeblieft.
Als er gezegd wordt: ‘genade verdien je’ wordt daarmee bedoeld: Door je aan te sluiten bij de wetten van goed (ethisch en liefdevol) en gezond (ishvara’s wetmatigheden van oorzaak en gevolg) leven, komt de genade vanzelf. Genade is de opluchting te zien, dat alles ok is, zoals het is. Daar sijpelt wel wat kennis in door natuurlijk.
En ik blijf het zeggen: ‘Praat jezelf geen self-fullfilling prophecies aan’ met woorden als ‘dat gaat mij nooit lukken’.
V: Ja, de troost is denk ik te vinden bij Ishvara. Het zou mooi en te gemakkelijk zijn als Ishvara alleen de hele mooie Orde in de Wereld en de Liefde is. Maar Ishvara is in mijn beleving de Orde van Alle Dingen, en die omvat het hele speelveld, dus de hele Wereld van Liefde én van het niet-dharmische Kwaad. En zoals die wereld niet perfect en alleen maar liefde is, zo ben ook ik niet perfect en hoef dat ook niet te zijn.
B: ‘Als het bestaan zelf, schijnend als vrij bewustzijn’ (James Swartz) ben je perfect. En de persoon die in je verschijnt is, wat Ishvara betreft, het perfecte resultaat van het verleden. Als je inziet dat alles volgens die perfecte orde verloopt, maken de resultaten voor de persoon minder uit.
Tuurlijk mind en lichaam vergaan, en zijn op die manier niet perfect. Maar perfectie op die manier gaat over een beeld in ons hoofd van onszelf, waar we aan moeten voldoen. Als ik zo en zo ben, zou het goed gaan met me. Onmogelijk! Het leidt tot vergelijking met anderen, wat een uitnodiging is tot lijden. Dat is subjectief (pratibhasika nivo) denken. Mind, lichaam, je omgeving en de wereld worden wel degelijk continu perfect opgeleverd volgens de karmische wetten van Ishvara. Dat is objectief denken (vyavaharika nivo).
Perfect betekent letterlijk ‘voltooid’. Alles is werkelijk perfect voltooid volgens de wetmatigheden die gelden. In die zin is alles perfect, zowel het absolute als de relatieve dingen. Zo bezien is Ishvara zo lelijk niet. Het leven is een leerschool. We hoeven nooit bang te zijn voor resultaten. We hoeven er alleen maar van te leren. Dankbaarheid voor alles is de houding die daarbij hoort. Het is allemaal onberispelijk. Als iemand een fout maakt, wijst Ishvara daarop. Deze niet aflatende uitnodiging tot groei is barmhartigheid. Het probleem is dat we onze resultaten niet willen omarmen en analyseren. Als iemand ergens naar verlangt, krijgt ie het wel (verlangens worden opgepookt tot een tijdelijk verleidelijk geluksgevoel), of niet (frustratie verdriet, boosheid). Het open geheim is dat beide kanten de waarheid verdoezelen met respectievelijk excessieve rajas en tamas. De eeuwige onrust van verlangen of de chronische frustratie. De oplossing zit simpelweg in de rust van het zijn zelf. Inzien dat de oplossing zit in het vertoeven als je complete zelf.
De psychologie van Vedanta is in de kern vrij simpel. Psychologisch problematisch is jezelf overmatig aangetrokken voelen tot objecten (jezelf verdelen) of overmatig objecten afstoten (jezelf isoleren uit angst). Beide leveren een bindende afhankelijkheid van die objecten op. Stel je haat iemand, en neemt er afstand van. Dan ben je zeer gebonden aan die persoon. Wat is overmatig? Als de resultaten je in de weg staan om te groeien als zelf-onderzoeker.
Ik zie het als mijn taak mensen, ook zonder enige vedanta-teaching, erop te wijzen hoe mooi de werkelijkheid en hoe mooi de wereld in de basis in elkaar zit. Hoe wonderlijk een generfd blad van de boom waar de zon doorheen schijnt. Hoe schitterend het clair-obscure in jouw werk. Wat een ongelofelijk wonder dat we op het hele bestaan met alles erop en eraan mogen reflecteren. Wat een wonder van oorzaak en gevolg, waar we in kunnen leren, en ons ontwikkelen.
V: Want de pijn én het plezier zijn beide Mij, goeie dingen doen én fouten maken zijn beide Mij, mijn huilbuien en mijn lachen zijn beide Mij. Mijn sukkelende Jiva met een soms pijnlijk lichaam en een beperkte geest vol emoties en stress is Mij, én mijn Lichte ‘Atma’ Zelf dat vrij is van al die rollen en beperkingen is Mij.
B: Amen! Yes, jij bent het allemaal al én vrij. Eerst vrij zijn van de jiva, dan komt het welzijn voor de jiva vanzelf. Zie hoe troostrijk en compassievol.
V: Het geeft mij troost dat het Goede en het Kwade in de Wereld en de balans daarin (de orde van Ishvara) en het Goede en Kwade in mijzelf (mijn worstelende Jiva en mijn bewuste rolvrije Atma) allemaal Brahman zijn, en die Brahman ben ik, vol en heel en zonder tijd.
B: Ja, natuurlijk is er een verschil tussen het zo rationeel begrijpen en het continu zo ervaren, en de persoon en de wereld daadwerkelijk op die manier zien. Zelfrealisatie is dat je het ten alle tijde zo ziet en dus geen problemen hebt met de persoon in de wereld. Vrijheid!
V: Dat is zo, maar het is een plek waar ik als gebrekkig mens naartoe kan gaan, inclusief mijn niet-dharmische stommiteiten en tekorten, en die eeuwige Compassie en Troost biedt. Heel soms kan ik die soms zelfs al voelen als zijnde Mijn Volle Hele Zelf, en er een beetje naar gaan handelen, maar De Jiva zal in mijn mensenleven nog te Sterk aanwezig zijn om perfectie te bereiken.
B: We weten niet wat ‘zal’ zijn. Lieve zus, er is een wet van Ishvara die heet ‘wet van de zelfvervullende profetie’. Zolang jij blijft roepen: ‘het zal voor mij niet weggelegd zijn’, zal het ook niet gebeuren. Als je begrijpt hoe dit werkt, is dit echt een keuze. Als jij met vertrouwen durft te stellen: ‘Ik vertrouw erop dat het wel voor mij is weggelegd, potdomme, omdat ik weet dat het al zo is, komt de boel in beweging’. ‘Fake it till you make it’, echt! Het is allemaal niet zweverig en ‘spiritueel gedoe’, het is gewoon aanpassing van mind-stuff, denk-obstakels, cognitieve psychologie, andere gedachten hebben, met naam beperktede overtuigingen verruilen voor mooie, edele, verheffende gedachten over jezelf. Dit zeg ik uit compassie.
De specifieke twijfel, deze specifieke blokkade (pratibandha) die je beschrijft is heel precies beschreven in Vedanta en heet asambhava: Letterlijk ‘onmogelijkheid’ waarmee bedoeld wordt: Het is onmogelijk voor mij, simpel, gewone sterveling om brahman, het geheel, te zijn.
V: Maar dit proces van emotioneel volwassen worden, of innerlijke rijkdom beoefenen, of hoe je het ook noemt, en Vedanta bestuderen, mag een mensenleven duren en ik hoef gelukkig geen perfectie te bereiken.
B: Helemaal waar, zelfs heiligen zijn op dit vlak niet perfect. Want de heilige is, net als de uitwerpselen van een kraai, vluchtige materie, bestaand noch niet-bestaand, maar niet wat het lijkt. Maar in een andere zin is alles en iedereen perfect (namelijk “perfect”, correct gemaakt, volgens de empirische wetten van manifestatie/verschijning).
V: Want intussen leer ik stapje voor stapje de weg naar Mijzelf te vinden.
B: Hoera!
V: Voor mij is dit troost genoeg. Blijft de vraag: waar is de troost van Vedanta voor de minder bevoorrechte mensen?
B: Vedanta stelt niet dat ze de hele mensheid gaat redden. dat gaat niet gebeuren. Dat bewustzijn oneindig is, betekent ook dat het oneindige mogelijkheden heeft; ook het manifesteren van oneindige vormen van onwetendheid. Dat is verder geen probleem, het is gewoon zo.
Elk mensenleven gaat voorbij. Nieuwe levens, nieuwe kansen. Bovendien is het allemaal maar schijn, en zal zelfs de schijn op een dag oplossen in zichzelf, puur bewustzijn, als dat geen troost is.
Voor ik Vedanta kende, zag ik altijd troost in het feit dat het leven voorbijgaat. Er komt een einde aan. Dit is wel en niet waar. Er komt een einde aan dit persoonlijke verhaaltje, maar er komt pas een einde aan de stroom van subtiel lichaam op subtiel lichaam volgens oorzaak en gevolg als de kennis komt: ‘Ik ben gewoon het vrije, pure, attribuut-loze bestaan zelf, schijnend in alle verschijningen als het bewustzijn ervan.’
Technisch gesproken: Het prarabdha karma (letterlijk het karma dat dit leven begonnen is), zal zich nog even uitleven, maar de jiva voedt het niet meer met nieuw karma (verlangens), of verzet zich niet meer tegen oud karma (angst). De reden: De jiva weet zij of hij al helemaal ok is, de jiva weet dat het noch prarabdha karma is, nog sancitta karma, de hele individuele voorraad in het causale lichaam.
Er zijn vele mooie manieren van troost voor wat jij noemt minder bevoorrechte mensen. Maar ook een waarachtige Vedantin zou iemand gerust eens lekker laten uithuilen. Of zelf uithuilen. Dat heeft mijn arme zielige jivaatje laatst ook gedaan, hehe, toen het overbelast was. Ik zag en wist dat het een hele gezonde en hele snelle manier was om de guna’s in balans te brengen. Nu ik dit zo opschrijf zie het verband met de ontspanning en de knop die laatste energetisch omging. Niks mis mee. Waarom niet? Vedanta is kennis van de werkelijkheid maar ook van de relatieve werkelijkheid (guna’s, dharma).
Kom ik weer terug bij het begin: Vedanta volgt de werkelijkheid, en heeft velen enorm getroost. Maar waarom de werkelijkheid is zoals deze is, valt niet te beantwoorden, omdat er niemand is die het zo bedacht heeft. Ishvara is geen persoon die het zus en zo heeft uitgedokterd. Alles is zoals het is, en het leven is een uitnodiging om te leren en te groeien, of een valkuil om te struikelen en niet te leren. Het is neutraal, dat wij er iets van vinden is dus het probleem. Geen waardeoordelen, maar goed denken en met name handelen.
De tegelwijsheid ‘het is zoals het is’ zoals iedereen roept, mag hier werkelijk worden toegepast. Maar over het algemeen zijn mensen natuurlijk wel sterk geopinieerd. Laten we beginnen met ‘walk ye talk’ en dan beseffen: ‘You ever walk alone’.
Zo mooi dit. Je hebt precies de juiste vragen gesteld, die ook voor anderen gelden en eye-openers kunnen zijn. Ik vind jou een ‘adhikari in de dop’, hehe. Het durven formuleren en uiten van twijfels is een belangrijke eigenschap. Als je niet bang ben om kwetsbaar te zijn en je te laten zien, met name bij je guru, kun je snel groeien. Het is het allermooiste dat we bewust aan onszelf mogen werken. We krijgen de gebruiksaanwijzing voor vrijheid gratis en uit liefde aangereikt. Maar moeten die wel goed lezen.
Laten we deze mailwisseling plaatsen op de blogpagina van de website, misschien heeft iemand er wat aan. Ook in dit delende aspect is Vedanta troostrijk 🙂
V: Hier ben ik even stil van, dankjewel! Ik vind het prima om dit als satsang op de website te zetten, anoniem is misschien wel fijn, maar hoeft ook weer niet per se, ik heb niets te verbergen. Ik laat het aan jullie.
B: Dat je niks te verbergen hebt, is ook een kwalificatie. Niks te verbergen is een indicatie voor een zekere mate van vrijheid. Alles is universeel en geldt voor iedereen. Hoera!
V: Alvast een korte inhoudelijke reactie, maar nogmaals, ik moet je woorden ook nog wat laten inzinken hoor …
Ik voelde al wel dat mijn vragen, twijfels en soms zelfs verontwaardiging een soort van ‘klassiekers’ zijn die horen bij het proces van de beginnende Vedanta-student (het hele boek IK BEN ZIJN van Shri Nisargadatta Maharaj, waar ik ooit mee begon, staat er vol mee) maar van het woord “asambhava” had ik nog niet gehoord.
Mijn vragen voelen overigens niet als blokkade, maar het is evengoed belangrijk me bewust te zijn van verkeerde gedachtensprongen en gevoelens en aannames omdat ze onbewust wel kunnen blokkeren. Er valt nog veel te studeren!
B: Nou lieverd …, de blokkade is dat je stelt dat het niet voor jou is weggelegd in dit leven om voldoende te kwalificeren en om het ware zelf te realiseren. Die overtuiging kan een flinke rem zijn op de toepassing van kennis.
Asambhava kunnen we nog mooier vertalen in het Nederlands. Het betekent letterlijk namelijk ‘onbestaanbaarheid’. Maar hoe kan iets dat al volledig ‘bestaat’ als je eigenste natuur (svarupa) ‘onbestaanbaar’ zijn. Zo simpel is dus onwetendheid. De verschuiving hoe je naar jezelf en de wereld kijkt is dus onmiddellijk. Het is niet mogelijk op twee verschillende manieren iets te beschouwen. Maar je kan natuurlijk wel weer in de tijd ‘uit waarheid’ vallen. Er is een tussenfase dat we een knipperlicht zijn wat dat betreft. Tot ook dat voorbij is. Dit zal ook iedere beoefenaar herkennen.
V: Ik las ergens op een (uitgebreide) website ………. ook wat harten onder de riem, iets minder traditioneel geformuleerd maar evengoed waar denk ik:
“Een advaita-leraar zei eens: het begrijpen gebeurt in een oogwenk, maar het zuiveren van de oude neigingen kan een leven vergen.”
“Het is wijs te beseffen dat het inzicht vaak in lagen wordt onthuld en dat (bijv.) persoonlijkheidsstructuren tijd nodig hebben om mee te veranderen.”
“De uitdaging ligt er in een balans te vinden tussen het prachtige inzicht van Eenheid en de nuchtere realiteit van Mens-zijn. Serieuze leraren benadrukken tegenwoordig dan ook vaak integratie: neem de tijd om inzichten te laten doorwerken, eerlijke zelfreflectie te doen en eventuele emotionele blokkades niet te negeren.”
B: Ja, mooi!
V: Jouw antwoord op de vermeende ‘god’s oneerlijkheid’ vind ik verhelderend, het is evengoed allemaal de Orde van Ishvara, en die is Neutraal! Zo zie je maar dat mijn gereformeerde godsbeeld (die er in onze kindertijd bij mij wat meer is ingesleten dan bij jou denk ik) met de terminologie van het Goed en Kwaad hardnekkig is gebleken .. 😉
B: Prachtig inzicht. Als je dit zo helder ziet, is dat een grote stap in kennis. En ja, de streng Nederlands Gereformeerde kerk Buiten-verband (alleen de naam al; absurd hoe kerken zich sektarisch van elkaar afscheiden, terwijl wat ze belijden universeel is) was een valse start, omdat het angst inboezemt in de kleine onwetende kindertjes die we waren. Neutraal betekent tevens: In onwetendheid lopen de zaken zoals ze lopen. Oorzaak en gevolg. Daarom kun je mensen niet iets kwalijk nemen, alleen maar helpen en troosten. Krishna helpt Arjuna in de Gita met een ‘innerlijke glimlach’. Wederom ‘compassie’. Alleen kennis kan ons er ‘uitliften’. De wereld blijft wel verschijnen. Tot we gaan slapen overigens…
V: Nog even terugkomend op je opmerking van de blokkade – ik begrijp je redenering, maar toch voel ik het niet als een blokkade maar als een nuchtere constatering: stel dat mijn fysieke pijn er altijd zal zijn, dan zal dat toch voorlopig – totdat mijn lichaam sterft – een manifestatie zijn, en zolang moet IK het met dit lichaam doen. Dan wordt het een soort levenslange Viveka- en vairagya-beoefening, want de pijn is er altijd. Dat wil dus niet zeggen dat ik niet weet dat dat de Orde van Ishvara is, en ook dat ik niet weet dat dat niets met MIJ te maken heeft, want dat IK uit heel ander hout, nl Zuiver Bewustzijn, gesneden ben …
B: Karma yoga is beoefenen dat je de pijn aan Ishvara geeft. Dat het bij Ishvara hoort zeg maar. Het gaat erom van ons gevoel van eigenaarschap (mamakāra) af te komen. Maar ik geef toe, dat is een moeilijke. Maar heel opluchtend als je ziet hoe het werkt. Voor veel mensen is karma yoga juist doen, al heel moeilijk. Maar Karma yoga is al veel meer dan het halve werk. Overigens, gevoelens (‘ik voel het niet als blokkade’) zijn vaak de blinde vlekken, opletten geblazen!
V: “Het gaat erom van ons gevoel van eigenaarschap af te komen.”, die neem ik mee in mijn meditaties … Om Ishaya Namah!
Dank lieve broer!
Dank lieve zus!