In Muṇḍaka Upaniṣad vers 1.1.3 vraagt de leerling Śaunaka aan zijn leraar Aṅgiras: ‘Door welk ene ding te kennen, wordt alles gekend? (kasminnu bhagavo vijñāte sarvamidaṃ vijñātam bhavatīti)’.

In Taittirīya Upaniṣad vers 2.1.1 wordt die vraag onomwonden beantwoord door te stellen: ‘Wie brahman kent, kent het hoogste (en daarmee alles, brahmavid āpnoti param)’.

In Kena Upaniṣad vers 2.3 wordt dit genuanceerd als de student op de proef wordt gesteld door de leraar antwoord hij correct: ‘Brahman wordt gekend door degene die het niet kent (als een object van kennis). Het wordt niet gekend door degene die het kent (als een object van kennis). Voor zij die het kennen, is het niet kenbaar (als een object). Voor zij die het niet kennen, wordt het gekend (als een object, yasyamataṃ tasya mataṃ mataṃ yasya na veda saḥ, avijñātaṃ vijānatāṃ vijñātam avijānatāṃ)’.

Conclusie, het is alleen direct herkenbaar als het bestaan en bewustzijn van het zelf! Als het ‘zijn’ zelf.

Zo is het de kennis die alle andere vormen van kennis overbodig maakt. Hiermee wordt bedoeld: ‘Als ik brahman, de absolute waarheid bewustzijn ken, ken ik alles gelijk mijn non-duale zelf’.

Vedānta is een kennismiddel van woorden (een śabda pramāṇam). Waarom is dit zo belangrijk? Alle andere middelen om tot kennis te komen (zie pramāṇa) zijn op de wereld gericht, op objecten (lichaam en geest zin ook objecten!). Laat de waarheid nou het subject zijn, het zelf als puur bewustzijn, dat kan verschijnen als een geest die objecten waarneemt. Het zelf is niet de gedachten, gevoelens en de kenner en genieter van die geest niet (allemaal objecten), en ook niet de objecten van lichaam en wereld.

Alleen woorden kunnen je dit uitleggen, om de onwetendheid hiervan weg te nemen, en zo betekenis, onmiddellijke zelfkennis in je te laten verrijzen. Er is geen meetapparatuur of rekenmethode die dit kan.

Daarbij, mens zijn is onwetendheid en veroorzaakt door onwetendheid. Dus de kennis moet van buiten een individu komen. Het komt dus niet van mensen (apauruṣeya) maar van het geheel (īśvara), via de geschriften die vertolkt worden door de leraar in śravaṇa (onbevangen luisteren met open, neutrale mindset).

Als vedānta zijn werk heeft gedaan, laat men het los en is men wat men is, vrij bewustzijn-bestaan, het enige dat is, en waaruit alles schijnbaar opkomt en waarin dingen in opkomen en in ondergaan (schijnbaar). Waarheid gaat zelfs voorbij de kennis die vedānta in je losweekt. Vandaar nogmaals: Vedānta, het einde (anta) van kennis door middel van kennis (veda).

Vedānta is de jñāna kāṇḍa (de Upaniṣaden), het kennis gedeelte van de Veda’s dat handelt over de zelfkennis dat ik non-duaal bewustzijn ben. We hebben het over kennis, omdat het probleem onwetendheid is van wat ik in werkelijkheid ben. Het eerdere deel van de Veda’s, de karma kāṇḍa, waaronder meditatie (upāsana kāṇḍa) is hierop de voorbereiding. Hierin wordt de geest als innerlijk instrument (antaḥ-karaṇam) voor kennis verstild, uitgebalanceerd en geneutraliseerd.

Vedānta wordt dus ook wel een woord-spiegel (śabda darpaṇa) genoemd. Je kijkt in de spiegel van dit soort woorden, en begrijpt dat jezelf en de werkelijkheid één en hetzelfde zijn, non-duaal. De woorden nemen de verkeerde noties weg. Het is de ultieme, meest verfijnde, meest precieze en meest complete methode om in te zien dat ik mokṣa ben, vrijheid.

Het hele traject van vedānta behelst, karma yoga (bhakti in actie, gerichte liefde), kwalificaties, waarden inventarisatie (gelijk dharma), meditatie op de wereld gelijk īśvara en dan śravaṇa (onbevooroordeeld luisteren naar de woorden van de leraar, die het kennismiddel van de traditie presenteert), manana (reflecteren op de lessen, vragen stellen), nididhyāsana (contemplatie op jezelf als de non-duale waarheid, bewustzijn).

Zelfrealisatie gebeurt per definitie in śravaṇa, omdat individuele onwetendheid wordt weggenomen door wijsheid die van buiten komt. Het oefenen en permanent maken van dit directe, vrije zelfbeeld in het leven om diepgewortelde obstakels in dit licht te zetten, en zo hun houvast te ontnemen, heet nididhyāsana (zelfactualisatie)

Vedānta is geen denkrichting, geen filosofie, geen zienswijze (darśana), geen systeem van ideeën, geen reeks meningsverschillen. Het is een pramāṇa, een middel dat ik in laat werken op mijn geest door te luisteren naar de leraar, die de lessen van de traditie ontvouwt. Het laat zien dat, hoewel alles van elkaar lijkt af te wijken (vyatireka) het in werkelijkheid bij elkaar gehouden wordt door één verband (anvaya), namelijk bewustzijn, dat de enige waarheid is van de ogenschijnlijke verschillen.

Het biedt de onwetende een denkniveau aan, dat zij of hij zich eerst eigen moet maken, om het volgende niveau te begrijpen. Dan weerspreekt (apavāda vākya) men het vorige niveau, en brengt de zelfonderzoeker een stap verder.

Waarom al dit denken? Omdat onwetendheid vele slimme lagen heeft, die ontmaskerd moeten worden.

Niet door de ene reeks begrippen door andere te vervangen, maar door de weeffout in mijn interpretatie van de werkelijkheid te doorzien. Dit gaat door tot vedānta de non-dualistische aard van de werkelijkheid heeft onthuld voor de zelfonderzoeker.

De term advaita vedānta kan natuurlijk prima gebruikt worden, maar is een tautologie. Op zich is de term vedānta genoeg. Kennis (veda) is namelijk non-dualistische zelfkennis.

Vedānta maakt geen deel uit van wat academici de zes systemen of zienswijzen (darśana’s) van de Indiase filosofie noemen. Het is een visie op de realiteit, die toevallig effectief is om onwetendheid weg te nemen, over het weten wat ik ben. Het omvat in zijn non-duale visie alle andere visies.

Vedānta is niet bedoeld om zieltjes te winnen, het is alleen bedoeld om te worden gedeeld met degenen die intens (tīvra) op zoek zijn naar hun ware aard (svarūpa), wat gelijk de ware aard van de realiteit is, wat vrijheid is.