Cognitie, overtuiging of notie van iets. Wat iets betekent voor iemand hangt af van diens aandacht en kennis. Pratyaya kan dus voor iedereen anders zijn.
- pratyaya
Ten eerste aandacht. Er kan een heftig geluid aanwezig, bijvoorbeeld de schuurmachine van de buurman, die ik pas opmerk als mijn partner me erop wijst, omdat mijn aandacht ergens anders op gericht was, bij voorkeur zelfkennis.
Of andersom: Ik kan er last van gehad hebben, maar richt mijn aandacht op iets anders. Waar richt ik mijn aandacht bij voorkeur op? Mijzelf als totale vrijheid.
Bepalingen in de taal spelen hierbij een grote rol. Wanneer een huis wordt aangewezen met de woorden 'dat huis, daar', wordt de betekenis van het woord 'huis' herkend als 'dat specifieke huis'. Die cognitie is niet in woorden uitgedrukt, maar is de (stille) betekenis die door de woorden wordt gedragen. Het is de bedoelde betekenis van 'dat huis'.
Ten tweede kennis. Het de bedoeling dat de leraar het kennismiddel zo opzet dat de juiste notie van mijzelf plaatsvindt.
Wat is de juiste notie? Māṇḍūkyopaniṣad vers 7 concludeert:
...ekātma pratyaya sāraṃ...
...enkel het zelf, de essentie van betekenis...
In Sanskriet grammatica betekent pratyaya een achtervoegsel. Iets wat de betekenis van een woord nader bepaald of specificeert.