VEDANTA

Wetenschap van Bewustzijn

parinami upadana karana

Andere voorbeelden zijn: verbrand hout wordt rook en as, een zaadje verandert in een plant.

Een mens gaat zes onomkeerbare levensfasen (ṣaḍ bhāva vikāra) door, maar in feite is verandering natuurlijk een continuüm: Eitje, zaadje, embryo, geboorte (jāyate), baby (asti, zijn), kind, jongere (vardhate, groei), volwassene (vipariṇāmate, verandering tot rijping), oudere (apakṣīyate, verval), en dode. De situatie is altijd nieuw, en kan nooit terug naar het oude.

Dit is het geval in de empirische werkelijkheid van īśvara. Oorzaak en gevolg behoren hier tot dezelfde schijnbare orde van de werkelijkheid mithyā. Deze orde noemen we wel de bewegelijke, trans-actionele wereld (vyāvahārika satya) van īśvara. Belangrijk te beseffen dat het hier om neutrale wetmatigheden van verandering van oorzaak-gevolg gaat. Denk aan actie vs. puṇya (gunstig) of pāpa (ongunstig) karma. Het is goed om deze te kennen en ermee te spelen en leven voor een goed leven.

Materie staat nooit stil, dus is īśvara ook de veranderingen in materie. Maar īśvara is niet alleen materie en de verandering ervan. Īśvara is de onderliggende pure intelligentie/ pure kennis/bewustzijn van de werkelijkheid. En dus wordt īśvara ook wel de effectieve oorzaak (naimittika kāraṇa) van verschijnende materie genoemd. Er is alleen maar īśvara, brahman, wat dus gelijk het zelf is. Dit brengt ons bij het volgende type verandering. Dat type drukt uit dat de hele rataplan geen werkelijke veranderingen ondergaat.

Dit heet vivarta (letterlijk: draaikolk, illusie, ontvouwing). Vivarta upādāna kāraṇa is een materiële oorzaak (upādāna kāraṇam) waarin een andere vorm wordt aangenomen zonder de eigen intrinsieke aard op te geven. Bijvoorbeeld parelmoer dat zilver lijkt te zijn, of een stuk woestijn dat een oase lijkt te zijn (fata morgana of mirage), maar een woestijn is. Vivarta zou je verschijning kunnen noemen.

Zo bezien behoren oorzaak en gevolg tot verschillende orden van maar één werkelijkheid. Het effect blijkt eigenlijk het origineel of de oorzaak te zijn. Het is niet de waarheid, maar de zintuigelijke waarneming (veroorzaakt door een kracht māyā geheten) die ons in de luren legt en dus is kennis van het originele bewustzijn dat ik ben voldoende om vrijheid te brengen.

Brahman, onafhankelijk en onveranderlijk is satya is vivarta upādāna kāraṇam. Daarom wordt brahman de oorzaakloze oorzaak (nirmitta nirmāṇa kāraṇa) genoemd. Er worden fenomenen veroorzaakt, maar die blijken bij nader onderzoek niet echt te zijn, maar een schijnbare uitdrukking van de oorzaak of grond ervan, mijzelf. Er lijken effecten te komen uit brahman, maar dit is niets anders dan brahman zelf met naam, vorm en functie. En als er geen effect is, is er ook geen oorzaak, vandaar non-duaal.

Deze non-duale werkelijkheid, de realiteit (sat) zelf heet pāramārthika-satya (voorbij of vooraf, para, doelen en effecten, artha’s).

De uitleg van deze Sanskriet term is geschreven door Simon de Jong.
Op de index pagina vind je de volledige Sanskriet begrippenlijst. 

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur. Excepteur sint occaecat cupidatat non proident, sunt in culpa qui officia deserunt mollit anim id est laborum.

Meld je aan voor de nieuwsbrief
(verschijnt hooguit enkele malen per jaar)

Eerder verschenen nieuwsbrieven
– oktober 2024  (
Dutch)
– october 2024  (English)