Het slechte, onheilspellende resultaat van actie (karma) die niet in overeenstemming is met dharma, de universele waarden en wetten.
- papa
A-dharmische actie geeft dus later (momenteel onzichtbaar) een (potentieel) onaangenaam resultaat (pāpa), dat momenteel onzichtbaar is. Oftewel elke actie heeft een effect. Is het niet direct, dan wel later.
Dit kan zowel op individueel niveau zijn als op collectief niveau. Pāpa karma van de mensheid is een verslechterende leefomgeving. Slechte luchtkwaliteit om in te ademen, ecologische achteruitgang, toenemende schaarste. Het zouden signalen genoeg moeten zijn om collectief ons gedrag te veranderen richting een 'economie van het genoeg'.
Pāpa is bedoeld om van te leren. Dit is een belangrijk punt. Dit is het punt. Voor een mens is het universum een zingevend veld om van te leren.
Op individueel niveau: kan ik, als persoon, īśvara's resultaten ontvangen als een geschenk, om mij te leren afstemmen met zijn eerlijke schepping, om volwassen te worden en geschikt voor de kennis, die tot vrijheid strekt.
Pāpa kan vrij direct zichtbaar (dṛṣṭa phala) zijn. Als ik iemand een klap geef, krijg ik er één terug. Het kan ook adṛṣṭa phala (niet direct zichtbaar). Dit zijn de vervelende zaken die ons overkomen in dit leven of zelfs in toekomstig levens. Meestal zijn ze onverklaarbaar, en voelen we onrecht. We noemen het, het onheilspellende lot. Beter kan ik mij afvragen als ik mij slecht voel, of verdrietig, waarom voel ik me zo? Is het wel pāpa, of zit er een weeffout in het denken, dat aan mij getoond wordt? Met deze houding kan ik een evolutie van het denken inzetten naar wijsheid.
Omdat ik leef in onwetendheid van īśvara, en de ware natuur van īśvara, gelijk ik leef in onwetendheid van mijzelf, zit het leven nou eenmaal vol met lijden, rampen, ziekten en eindigheid. Ik vind god, īśvara, de gever van resultaten (karma phala dātṛ), dan partijdig (vaiṣamya) of meedogenloos (nairghṛṇya). Maar dat is een belachelijk idee. Dingen zijn niet voor niets zoals ze zijn. We moeten volledig vertrouwen ontwikkelen. Alles wat de empirische werkelijkheid is, is een veranderlijke orde die verloopt volgens perfecte wetmatigheden, die volstrekt neutraal zijn. Ook wetten van karma zijn neutraal. Geen dharma voor ogen bij actie -> een minder resultaat. Dit is heel moeilijk te begrijpen voor een subjectief wezen als een gemiddeld mens. Het enige dat ik hoef te doen is met devotie en dankbaarheid te accepteren wat komt (karma yoga). Dat stemt al heel gelukkig en licht.
Let wel: Als ik mijzelf en anderen niet zielig vind, kan ik ‘anderen’ juist beter met empathie en compassie tegemoet treden en helpen.
Al met al stimuleren deze inzichten om te leven in dankbaarheid, aanvaarding en overgave. En dan leren: Wat kan ik de volgende keer beter doen om te groeien als mens, geschikt voor kennis. En het laat ook zien dat genade (kṛpā of anugraha) verdiend moet worden.