Nir- betekent dus ‘weg van’. Waarvan? Van ook maar een behoefte naar een toevluchtsoord, schuilplaats, vertoefplaats (āśraya). Je bent dus volledig zeker en veilig als je ware zelf (svātman). Volledig zelfstandig staan als de waarheid zelf.

Hoe je kan je afhankelijk zijn van jezelf? Je persoonlijkheid is afhankelijk van je ware zelf, maar dat was nou precies wat je niet was. Met los van enige basis wordt bedoelt, dat je de basis, de waarheid zelf bent (puur zijn, puur bewustzijn). Nirāśraya beschrijft de objectieve vrucht van zelfkennis.

Aangezien het zelf, de waarheid, geen enkel contact heeft met objecten van mind en wereld (zelfde), omdat het de substantie ervan is, terwijl alle objecten volledig afhankelijk zijn van mij, het zelf, ben ik totaal onafhankelijk. Wie dit doorgeeft is vrij.

Het subjectieve niveau van vrijheid wordt hier nityatṛpta genoemd. Altijd (nitya) tevreden (tṛpta). Dit is het subjectieve, emotionele niveau van kennis en vrijheid na voldoende internalisering (nididhyāsana) ervan. Dit is de subjectieve vrucht voor de jīvan mukta.

Daarvoor moet wel gezien dat alles het zelf is, en geweten worden dat dit ananta (oneindig) en ānanda (zaligheid) is. Er moet de realisatie zijn dat het ‘zijn’ waar geen einde aan komt, aan zichzelf genoeg heeft, wat zich ook schijnbaar aan dit zijn vertoont.

Het aan jezelf genoeg hebben is de grootste zegen die er is. Volledige tevredenheid.

Kṛṣṇa stelt: Degene die bevrijd is bij leven (jīvan mukta) is zowel nityatṛpta als nirāśraya.

Tevredenheid als subjectieve vrucht en onafhankelijkheid als objectieve vrucht. Schitterend.

Bron: Commentaar Svāmī Paramarthananda bij Dṛg dṛśya viveka. p.86 naar aanleiding van Bhagavad Gītā vers 4.20:

tyaktvā karma phalāsaṅgaṃ nityatṛpto nirāśrayaḥ
karmaṇy abhipravṛtto ’pi naiva kiñcit karoti saḥ

Degene die alle gehechtheid aan de vruchten van zijn daden heeft opgegeven, die steeds innerlijk vervuld (altijd tevreden, nityatṛpto) is, en in niets zijn steun zoekt (onafhankelijk, nirāśrayaḥ) ook al handelt hij voortdurend, toch doet hij in wezen niets.