Onmiddelijke (aparokṣa ) ervaring of visie (anubhūti) van de volheid van het zelf. Titel van tekst van ādi śaṅkara. Svami Chinmayananda vertaald dit begrip wel als intieme ervaring of intieme nabijheid. Het drukt de directheid uit van de visie dat wat verschijnt en dat wat laat verschijnen één en hetzelfde ‘ik ben’ is.
- aparoksanubhuti
Let wel: aparokṣānubhūti, de onmiddelijke ervaring van zelf, is geen discrete ervaring. Het is juiste de afwezigheid van concrete ervaringen als angst, andersheid, afgescheidenheid. Het is de ervaring van de volle vrijheid non-duaal alleen te staan als het bestaan zelf, stralend als bewustzijn. Het is de ervaring het ervarings-loze te zijn'. Ervaringen blijven wel verschijnen, maar hebben geen werkelijkheidswaarde. Het is in zichzelf onbeschrijfelijk.
Voor de ervaring van de volle eigen natuur van de zelf, is geen afgeleide of zintuigelijke kennis nodig. Het zelf bewustzijn is zo nabij, omdat we het zijn.
Het is dit direct herkennen zonder (a-) tussenkomst van de zintuigen (pratyakṣa) of een afgeleide daarvan (parokṣā). Pratyakṣa is dus kennis op basis van directe zintuigelijke waarneming. Parokṣā duidt op herkenning van relatieve verschijnselen, zonder ze direct waar te nemen. Bijvoorbeeld de geur van rook betekent de aanwezigheid in de buurt van vuur, ook al is het zicht (√īkṣ) er niet. Para īkṣa of zijn afgeleide ukṣa betekent zo in ruimere zin 'voorbij, para' aan het zintuigelijke, maar kenbaar vanwege kennis eerder wel opgedaan door de zintuigen. Aparokṣā is pratyakṣa noch parokṣā.
Voor aparokṣā is onmiddelijke zelfkennis nodig, vṛtti vyāptiḥ. Kennis zonder zintuigelijke informatie, die de hele mind doorzeeft (vyāpti). Dan wordt ook de vṛtti, de gedachte losgelaten en is men wat men eerder begreep.
In eerste instantie is door kennis herkend dat alles een object, een uitingsvorm is in bewustzijn van bewustzijn. Er is geen tweede stap nodig in het proces van waarnemen van objecten: phala-vyāptiḥ, waarbij een kennismiddel het object moet duiden.
Aparokṣā is 'gewoon ik ben wat ik ben'. Niet meer en niet minder.